De lever speelt een fundamentele rol in metabolische activiteiten, zoals de regulatie van de glucosespiegel in het bloed, de productie van plasmaproteïnen, het geneesmiddelmetabolisme en de productie van gal [1][2], en heeft morfologisch en functioneel gezien een complexe structuur [3].
Vanwege het grote belang is de lever de afgelopen decennia uitvoerig onderzocht om de mechanismen van geneesmiddelmetabolisme en toxiciteit (DILI – Drug-Induced Liver Injury) te doorgronden, evenals leveraandoeningen zoals hepatitis, cirrose, fibrose en kanker [4][5][6].
Kort overzicht van de structuur van een leversinusoïde
De Vena portae hepatis (afkomstig uit de darm) en de A hepatica voeren het bloed naar de lever, waar het zich mengt in capillairen die sinusoïden worden genoemd, om vervolgens te worden verzameld in de Vena centralis hepatis, die het bloed terugvoert naar het hart.
De lever is samengesteld uit herhalende eenheden, de zeshoekige lobuli, die bestaan uit hepatocyten (HC's) die in strengvormige structuren rond de sinusoïden zijn gerangschikt, gescheiden door een perisinusoidale ruimte: de ruimte van Disse.
De hepatocyten zijn de parenchymateuze levercellen die voornamelijk betrokken zijn bij de synthese van eiwitten en gal en bij het levermetabolisme, terwijl de belangrijkste niet-parenchymateuze cellen (NPC's) de lever-sinusoïdale endotheelcellen (LSEC's), Kupffercellen (macrofagen) en stervormige cellen zijn. Hepatocyten ontvangen de voedingsstoffen van de sinusoïdale cellen via uitwisselingen in de ruimte van Disse [2] [7][8].
Gemanipuleerde in-vitro levermodellen
Een liver-on-a-chipmodel: De kunstmatige leversinusoïde
We hebben ervoor gekozen om hier de kunstmatige leversinusoïde te beschrijven die is ontwikkeld door Lee et al., die een microfluïdisch platform ontwierpen dat in staat is een fysiologische micro-omgeving (met massatransportcondities) na te bootsen voor het enten van primaire hepatocyten [11].
Details van het chipontwerp
Het microfluïdische platform bestond uit een kanaal voor de toevoer van voedingsstoffen en geneesmiddelen en een celcompartiment voor het enten van dicht op elkaar pakte hepatocyten.
Er is namelijk aangetoond dat hoge dichtheden aan primaire cellen de vorming van cel-celinteracties mogelijk maken met een verhoogde levensvatbaarheid en metabolische activiteit.
Een permeabele endotheelachtige barrière met een sinusoïdale vorm, bestaande uit een reeks parallelle microkanalen, werd in het chipontwerp opgenomen om (i) hoge afschuifspanningen te voorkomen die schadelijk kunnen zijn voor de HC's, en (ii) de HC's dicht opeen te pakken in het celgebied.
Hoe maak je een liver-on-a-chip?
Microfabricage van de chip
SU-8 (een negatieve fotolak) werd in twee stappen door middel van fotolithografie aangebracht op een siliciumwafer: een 1 µm dikke SU-8-laag werd met spin-coating aangebracht om de kanalen van de endotheelachtige barrière te creëren, waarna een SU-8-laag van 30 µm werd gebruikt om de kanalen voor de vloeistofstroom en het enten van cellen te vervaardigen.
Vervolgens werden polydimethylsiloxaan (PDMS) chips gerepliceerd van de SU-8-mal en gebonden aan een glazen objectglaasje.
Het ontwerpen van de chipPARAMETERS om de levermicrocirculatie na te bootsen
De chip is zo ontworpen dat een volumetrische voedingsstofstroom van 100 pL/s wordt gegarandeerd (voor ongeveer 250 hepatocyten in het celgebied), wat kenmerkend is voor de levermicrocirculatie. Hiertoe werden de breedte, hoogte en lengte van de kanalen ingesteld op respectievelijk (50 x 30 x 1200) µm en (2 x 1 x 30) µm voor het stroomkanaal en de permeabele barrière.
Door gebruik te maken van een dwarsdoorsnede van de barrièmekanalen van 2 x 1 µm werd een lage convectiestroom en dus een hoge totale vloeistofweerstand (1000 keer hoger dan in het vloeistofkanaal) gewaarborgd, waardoor diffusietransport mogelijk werd. Op deze manier werden de hepatocyten blootgesteld aan lage afschuifspanningen en konden ze voedingsstoffen ontvangen via diffusie door de barrière.
Het ontwerpen van de chipparameters om het laden van dicht opeengepakte hepatocyten te controleren
Het ontwerp van de endotheelachtige barrière maakte het ook mogelijk om een hoge dichtheid aan hepatocyten te laden zonder dat deze of de barrière zelf beschadigd raakten.
Er is geverifieerd dat de smalle dwarsdoorsnede van de kanalen de celmembraanvervorming bij het grensvlak vermindert.
Zo stuurde een positieve stroming de cellen naar de bodem van het celgebied zonder verstopping, wat resulteerde in een hoge celpakking. Bovendien leidde een toenemende weerstand door de cellen tot een afname van de laadsnelheid aan het einde van het zaaiproces.
Microfluïdische chip voor primaire celkweek: resultaten en conclusie
Zowel ratten- als humane primaire hepatocyten werden in het celgebied geladen en de cel levensvatbaarheid werd tot 7 dagen beoordeeld.
Het microfluïdische platform werd continu doorgespoeld met kweekmedium. De resultaten toonden aan dat beide cellijnen hun levensvatbaarheid behielden na 7 dagen zonder dat een collagencoating nodig was (weleens waar noodzakelijk in statische kweeksystemen).
Bovendien zorgde de hoge celdichtheid voor een hoge metabole activiteit dankzij cel-celcontacten.
Het overzicht laat zien hoe microfluïdische platforms kunnen worden ontworpen om specifieke functies van een weefsel of orgaan nauwkeurig na te bootsen. In dit werk werd een microfluïdisch apparaat bestaande uit een stroomkanaal, een celgebied en een permeabele endotheelachtige barrière ontworpen om de omstandigheden van de levermicrocirculatie te imiteren, wat de levensvatbaarheid van de hepatocyten en de cel-celinteracties verbetert.
Overzicht geschreven door Alessandra Dellaquila.
Referenties
[1] Y. B. Kang et al., “Liver sinusoid on a chip: Long‐term layered co‐culture of primary rat hepatocytes and endothelial cells in microfluidic platforms,” Biotechnol. Bioeng., vol. 112, no. 12, pp. 2571–2582, 2015.
[2] C. H. Beckwitt et al., “liver ‘organ on a chip,’” Exp. Cell Res., 2017.
[3] Y. Du et al., “Mimicking liver sinusoidal structures and functions using a 3D-configured microfluidic chip,” Lab Chip, vol. 17, no. 5, pp. 782–794, 2017.
[4] L. A. Vernetti et al., “A human liver microphysiology platform for investigating physiology, drug safety, and disease models,” Exp. Biol. Med., vol. 241, no. 1, pp. 101–114, 2016.
[5] V. Natarajan, E. N. Harris, and S. Kidambi, “SECs (sinusoidal endothelial cells), liver microenvironment, and fibrosis,” Biomed Res. Int., vol. 2017, 2017.
[6] S. S. Bale et al., “In vitro platforms for evaluating liver toxicity,” Exp. Biol. Med., vol. 239, no. 9, pp. 1180–1191, 2014.
[7] A. J. Strain and J. M. Neuberger, “A bioartificial liver–state of the art,” Science (80-. )., vol. 295, no. 5557, pp. 1005–1009, 2002.
[8] C. Moraes, G. Mehta, S. C. Lesher-Perez, and S. Takayama, Organs-on-a-Chip: A Focus on Compartmentalized Microdevices, vol. 40. 2011.
[9] H. Tsutsui and S. Nishiguchi, Importance of Kupffer Cells in the Development of Acute Liver Injuries in Mice, vol. 15. 2014.
[10] G. H. Underhill and S. R. Khetani, “Bioengineered Liver Models for Drug Testing and Cell Differentiation Studies,” Cell. Mol. Gastroenterol. Hepatol., vol. 5, no. 3, pp. 426–439, 2018.
[11] P. J. Lee, P. J. Hung, and L. P. Lee, “An artificial liver sinusoid with a microfluidic endothelial‐like barrier for primary hepatocyte culture,” Biotechnol. Bioeng., vol. 97, no. 5, pp. 1340–1346, 2007.

