Liposomen of lipide nanopartikels zijn ingesloten blaasjes die veel worden gebruikt voor de inkapseling van verschillende soorten moleculen, zoals DNA, eiwitten, geneesmiddelen en/of andere chemicaliën. In dit korte overzicht bespreken we de meest gebruikte bereidingsmethoden met een specifieke focus op microfluïdica.
Een liposoomomhulling is een fosfolipide dubbellaag die fungeert als een biomimetisch membraan dat een vloeibaar compartiment omsluit, zoals geschematiseerd in fig. 1. Dankzij hun extreem hoge biocompatibiliteit kennen liposomen nuttige toepassingen in verschillende vakgebieden en is de ontwikkeling van robuuste bereidingsmethoden van groot belang.
Ongeacht de bereidingsmethode zijn fosfolipiden amfifiele moleculen die zich in waterige oplossingen spontaan organiseren tot liposomen vanwege hun hydrofobiciteit. Dit proces vermindert de ongunstige interacties tussen de hydrofobe acylketens en de omliggende waterige fase.
Afhankelijk van de specifieke methode die wordt gebruikt voor de bereiding van liposomen, kunnen de grootte, de lamellariteit en de dispersiteit van de verkregen liposomen sterk uiteenlopen. De lipidevesicles die in medische toepassingen worden gebruikt, zijn typisch unilamellair en hebben een diameter van ~100 nm.
Microfluïdische systemen voor de bereiding van liposomen
De oudste en traditionele methoden voor de bereiding van liposomen bestaan uit de zogeheten macroscale- of batch-technieken, gebaseerd op de initiële dehydratatie van lipidefilms, gevolgd door het zwelproces en de uiteindelijke mechanische manipulatie om de in water gedispergeerde dubbelrijen te creëren. Deze methoden worden echter gekenmerkt door een gebrekkige reproduceerbaarheid, beperkte procesbeheersing en een inefficiënt gebruik van materialen en reagentia.
Microfluïdica wordt recentelijk onderzocht als een efficiënte methode voor de bereiding van liposomen op een gecontroleerde, reproduceerbare en high-throughput manier. Microfluïdica maakt het mogelijk om de gebruikte volumes en de bijbehorende kosten te verlagen door vloeistoffen te manipuleren in geometrisch begrensde compartimenten die doorgaans gekenmerkt worden door micrometer-lengteschalen en lage Reynoldsgetallen.
Druppelgenerator
Microfluïdische flow-focusing is een van de eerst geïntroduceerde methoden en omvat het gebruik van microfluïdische chips met een cross-flow-geometrie om de kruising te verzekeren van een centrale stroom van een alcoholische oplossing met daarin de fosfolipiden en een waterige oplossing. Typisch vloeien drie stromen samen in hetzelfde microfluïdische kanaal, zoals weergegeven in fig. 2. Dit is het kenmerkende patroon van microfluïdische apparaten die geschikt zijn voor het genereren van druppels (klik hier om enkele voorbeelden te bekijken). Zoals te zien is, wordt een alcoholische fosfolipidenoplossing geïnjecteerd in een centraal kanaal dat wordt flankerend door twee laterale waterige oplossingen. De lipidehoudende stroom wordt gefocusseerd en dankzij 1) het lage Reynoldsgetal en 2) de massatransportgedomineerde diffusie, diffundeert de alcohol in de waterige oplossing en begint de concentratie ervan in de centrale stroom af te nemen. Zodra deze een kritische concentratie bereikt die onder de oplosbaarheid van de fosfolipiden ligt, organiseren deze zich spontaan tot liposomen via zelfassemblage. De volumetrische debietverhouding tussen de lipide- en waterfasestromen, samen met het totale debiet, beïnvloeden de grootte van de verkregen liposomen en de afstelling hiervan maakt een gecontroleerde bereiding mogelijk.
Dubbele emulsie is een variant van de flow-focusingmethode en bestaat uit het creëren van een water-in-olie-in-wateremulsie, waarbij een organische oplossing van tolueen en chloroform wordt gebruikt voor de evaporatie van de oliefase tijdens de eerste stap. Zodra de oliefase is verwijderd, komen de fosfolipidenmonolagen die de interne en externe olie-watergrensvlakken vertegenwoordigen in contact met de tweede waterige fase en assembleren zij zich tot liposomen.
Deze methode is technisch uitdagend omdat het vereist dat twee verschillende chips opeenvolgend worden aangesloten, waarbij de eerste een hydrofobe coating heeft en de laatste een hydrofiele coating. De efficiëntie kan eveneens laag zijn vanwege de emulsificatiestap waarin de vesikelgrootte en de bereidingssnelheid sterk van invloed zijn op 1) hun stabiliteit en 2) de fosfolipidenconcentratie aan de olie-watergrensvlakken. Dus, als de liposomen te klein zijn of zich te snel vormen en de fosfolipiden nog niet gestabiliseerd zijn aan het grensvlak, neigen de druppels er gemakkelijk toe te breken en hun inhoud vrij te geven, wat de inkapselingsefficiëntie vermindert.
Herringbone mixer
Recentelijk is micromixen via de Herringbone-methode onderzocht, wat grote voordelen oplevert ten opzichte van andere bereidingsmethoden wat betreft de efficiëntie van de liposoomproductie.
Zo werden PEGylated liposomen bijvoorbeeld met succes bereid met behulp van een Herringbone Mixer (klik hier voor meer informatie). Dit apparaat is een chaotische advectiemixer die de laminar flow, welke typisch is voor microkanalen, kan verstoren en de benodigde tijd voor het bereidingsproces van de liposomen verkort. Het specifieke patroon van het apparaat, bestaande uit visgraatgroeven (herringbone grooves), herverdeelt de vloeistoffen door een dwarsstroom (transverse flow) in het microchannel te creëren.
The vertices of the grooves are offset to approximately one third of the width of the channel and two counter-rotating vortices are created by the grooves. The subsequent set of herringbone groves with a mirrored orientation of the vortices allows the creation of a full mixing cycle as shown in Fig.3. The alternation of these herringbone sets reorients the flow periodically and strongly improves the mixing. This microfluidic preparation method allows the controlled creation of liposomes of different sizes (∼100 nm) and good dispersity (< 0.2). By changing the flow rate parameters and the formulations in terms of aqueous buffer, phospholipid concentrations, and composition it is possible to finely tune the production of liposomes with the desired features.
Conclusie
Het is duidelijk dat microfluidics een voordeel biedt als methode voor de bereiding van liposomen voor vele soorten toepassingen. In vergelijking met traditionele macroscopische of batchmethoden, maken microfluidic methods een high-throughput bereiding van liposomen mogelijk op een goed gecontroleerde en reproduceerbare manier. Hoewel de vooruitgang snel is gegaan, zijn er nog aanvullende verbeteringen nodig om microfluidics te vestigen als de geprefereerde methode voor de bereiding van liposomen in zowel het laboratorium als de industrie.
Momenteel zijn er twee belangrijke obstakels voor de acceptatie van microfluidics als de geprefereerde methode voor de bereiding van liposomen:
- Zoals onderzocht door Björnmalm et al. (2014), is het voor onderzoeken zonder ervaring met microfluidics moeilijk om toegang te krijgen tot microfluidic technologies
- Carugo et al. (2016) en Sackmann et al. (2014) daarentegen benadrukken het gebrek aan gekwalificeerde wetenschappelijke ondersteuning over hoe microfluidics aan hun specifieke behoeften kan voldoen
Gelukkig kunnen de beschikbaarheid van een toenemend aantal innovatieve microfluidic devices op de markt en de kennisdelende houding van veel ervaren microfluidicists nu deze kloof dichten en de positie van microfluidics consolideren als de te prefereren methode boven conventionele methoden. Darwin Microfluidics is committed to this revolution. Wij leveren innovatieve microfluidic devices voor de bereiding van liposomen en ons team van ervaren wetenschappers en PhDs biedt de ondersteuning die onderzoekers nodig hebben om succesvol te zijn in hun activiteiten.
Referenties
- Björnmalm M. et al., Engineering and evaluating drug delivery particles in microfluidic devices. Journal of Controlled Release 2014, 190: 139.
- Cheung C. C.L. et Al-Jamal W. T. Sterically stabilized liposomes production using staggered herringbone micromixer: Effect of lipid composition and PEG-lipid content. International Journal of Pharmaceutics 2019, 566: 687.
- Carugo D. et al., Liposome production by microfluidics: potential and limiting factors. Scientific Reports 2016, 6: 25876.
- Deshpande S. et Dekker C. On-chip microfluidic production of cell-sized liposomes. Nature protocols 2018, 13 (5): 856.
- Sackmann E.K. et al., The present and future role of microfluidics in biomedical research. Nature 2014, 507: 181.
- van Swaay D. et DeMello A. Microfluidic methods for forming liposomes. Lab on Chip 2013, 13: 752.
- Williams M. S. et al., A practical guide to the staggered herringbone mixer. Lab on chip 2008, 8 (7): 1121.

